Weerar Lugu Hayo Taariikhda Soomaalida
Isniin, 18ka Janaayo, 2010
Waxaa socda olole xiriirsan oo ay wadaan Cabdullaahi Yuusuf Axmed, BBC-da laanta afka Soomaaliga, Television Universal iyo Shirkad kuwa xawaaladaha ah. Ololuhu wuxuu ku saabsan yahay sidii looga beensheegi lahaa taariikhdii iyo waxqabadkii kacaankii 21kii October ee uu hogaaminayey AUN Madaxweynihii hore Gen. Max’ed Siyaad Barre.
Barnaamij taxane ah ka kooban 12 qaybood oo loo baxshay “taariikhda soomaalida” BBC-duna samaysay ayaa lugu doonayaa in shacabka lugu khaldo si aysan u fahmin xaqiiqda wixii dhacay ama waxyaabaha hadda socda, inkasta oo ay ku caddahay taariikh ku sheega qaybteeda hore oo cidda is haysa ay tahay ISTICMAAR iyo dad u addeega iyo ummad xaq doon ah. Waxana taariikh ku sheegaana waxaa qoray Isticmaarkii iyo dadkii uu watey.
Bilowga Barnaamijka oo ka hadlaya taariikhdii halgankii Daraawiishda ee uu Hogaaminayeey Sayid Max’ed Cabdulle Xasan iyo xoogaggii Biyaaal iyo Shiilaal la dagaallami jiray Isticmaarkii Talyaniga oo watay ciidammo isugu jiray Carab iyo Soomaali waa macquul. Laakiin marka la soo gaaro geeridii AUN Madaxweynii hore, Dr. Cabdirashiid Cali Sharmaake arrinku wuxuu isku bedelay cay iyo cambaarayn lugu waxyeelaynayo Madaxweyne Max’ed Siyaad Barre, iyaga oo mar walba wax ka weydiinya rag waligood mucaarad ku ahaa Max’ed Siyaad, laakiin dadka qaar sheegaan in ay waligood cadow u ahaayeen maslaxadda ummadda Soomaaliyeed. Raggaas waxa ka mid ah: Axmed Max’ed Max’ud (Siilaanyo), Gen. Max’ed Nuur Galaal, Cabdirisaaq Xaaji xuseen iyo kuwo kale.
Ragan marka ay ka hadlayaan Max’ed Siyaad Barre waxaa ka muuqda dareen iyo hadallo caadiifadi ka buuxdo. Dhagayso
Su’aashu la isweydiin karo waxay tahay maxaa xilligan oo ummaddii soomaaliyeed murugo ku jirto loogu soo beegay taariikh-beenaadkan?
Waxay il tahay in jawaabtu sahlantahay, oo Kuwii dalkii iyo dadkii soomaaliyeed burburiyeey oo wali ciilqaba ay doonayaan in ilamaha dhalan doona been u sheegaan haddii ayanba uurka hooyadood ku dilin.
Barnaamijka taxanaha ahaa ee BBC-du samaysay wuxuu sheegayaa in Kacaankii uu qabtay qoristii afka Soomaaliga qoray, uuna qoray AUN Muuse Galaal. (Dhagayso Y. Garaad iyo Harari).Waxaana la ogyahay in uu afka Soomaaliga uu qoray AUN Shire Jaamac Axmed (Juge) Muuse Galaalna uu Guddigii Afsoomaaliga guddoomiye u ahaa.
Dhawaan ayaa Cabdullaahi Yuusif Axmed, Television-ka Universal, ka sheegay arrimo layaab leh oo ay xitaa ka mid ahayd in xigtada Cabdullahi Yuusuf “Max’ud Saleebaan” ay Max’ed Siyaad reeraha u masruufi jireen. Waxaa kaloo horay u jirtay dhacdo taas la mid ah oo ku saabsanayd Marwada u dhaxday Madaxweynihii hore Dr. C/qaasim Salaad Xasan oo uu meel fagaare ah C/ Yuusuf wax uga sheegay. Caadiifaddii uu u qabay C/Qaasim, ayaa u diiday in uu xitaa wax ula haro gabadha oo uu sheegayo in uu isagu “Cabdullaahi Yuusuf” abti u yahay. Arrintaas oo cabdullaahi iyo xigtadiisu aysan xaal iyo xumayn kama bixin.
21kii October, Television-ka Universal wuxuu qabtay barnaamij sidaan markii hore u qaatay lugu doonayeey in looga jawaabo su’aal ahayd “ma loo darsaday KACAANKII?” waxaana ka qayb qaatay Gen. Max’ed Cali Samatar, Gen. Axmed Saleebaan Cabdalle, Cabdi Xoosh Ashkir iyo dadweyne badn oo kale. Hameenkaas howl mihiim ah oo aan lahaa ayaan u baajiyeey in aan xiisaha barnaamijkaas aan u qabay aan ka bogto, waxana kursi sii dhigtay televionka hortiisa 10 daqiiqo ka hor xilligii barnaamijka si aysan wax ii dhaafin. Nasiib daro wakhtigii wuxuu ku dhamaaday su’aallo ku saabsanaa hantidii Cabdi Xoosh iyo xiriirkii uu la lahaa Max’ed Siyaad Barre; wakhtigiina wuxuu dhamaaday su’aashii oo aan laga jawaabin.
Waxanan ilaa hadda ilaawin saddex waxyaabood oo hameenkaas dhacay: mida hore, in wariyihii Universal Cawil Daahir Salaad, uu sheegay in uu hadda ka hor Indian Ocean-kii Muqdisho ku arkay Cabdi Xoosh dad jir-dil ku samaynaya (garaac). Midda labaad, Television-ku wuxuu hameenkaas dad weynaha u tusay in kacaankii uu reer lahaa. Midda ugu danbaysana, wakhtigii wuxuu dhamaaday su’aashii “kacaankii ma laga raystay?” oo an laga jawaabin. Kadibna dad badan ayaan weydiiyay dareenkooda ku saabsan sidii ay u arkeen barnaamijkaas waxay si isku mid ah iigu sheegeen in ay qabaan niyad-jabka igu dhacay oo kale.
Baaritaan danmbe oo aan sameeyay ayaan ku ogaaday in Cabdullaahi Yuusuf uu televisionka saami (share) uga iibiyeey Axmed Cawar oo horay loogu eedayn jiray in uu dhunsaday lacag (hanta Qaran) oo ay lahayd Warshadii Sonkorta ee Mareerey muddo dheerna ahaa wakiilka Engriiska u joogay Cabdullaahi Yuusuf. Intii Axmed Cawar Tevision-ka uu soo galay maamulkiisa waxa hoos u dhacay tayadii televionkuba iyo sumcaddii ay ummadu u haysay.
Ujeedka uu Cabdullaahi Yuusuf uu Axmed Cawar saamiga ugu iibiyeey (65%) ayaa lugu sheegay laba arrimoddd: midda hore, in television oo markii hore qayb weyn ka qaatay burburinta siyaasaddii Cabdullaahi Yuusuf ay gacanta ku dhigaan; mida kalena in iyagu wixii ay doonayaan u sheegaan shacabka.
Sida barnaamijyada ka muuqata BB-da, Universal TV, C. Yuusuf iyo madaxdii SNM “Siilaanyo” waxaa isku xira C/Salaan Harari oo ah “the best Player”
Cabdirixmaan Faroole oo maamulla Puntland, oo is leh waxaad qaban kartaa wixii odeyga Cabdullaahi qaban waayeey ayaa Universal ka sheegay sidan: “Haddii Somaliland laga qanciyo 53 arday ee sida waxashnimada ah loogu dilay in Soomaaliya xal loo helayo” . Faroole wuxuu moogyahay in denbigaas isaga maanta loo haysto sababtoo ah markii arrintaasi dhacaysay wuxuu ahaa agaasimihii Guud ee Bankiga Ganacsiga Soomaaliya wuxuuna ka mid ahaa mas’uuliyiintii dalka ugu sareeysay. Waxayna ahayd haddii uusan xasuuqa raali ka ahayn in uu maalintaas ka hadlo. Sidaas si le’eg markii Diyaaradaha sida qaldan shacabkii Hargeysa lugu duqaynayeey Faroole wuxuu maamulayeey Bankiga Hargeysa oo maalintaasna wuu hadli karay laakiin ma dhicin ee ma laga yaabaa in uu xasuuqa qayb ka ahaa?
Waxaa kaloo la ii sheegay in Axmed Cawar iyo televion-ka Universal, Cabdisalaan harari, Yuusuf Garaad, wiil Faroole dhalay, iyo ka mid ah shirkadaha xawaaladaha ay muddo wadeen waxyaabo aan baaritaan ugu jiro in aan xaqiijino.
Yuusuf Garaad, C/salaam Harari, iyo Universaltv, haddii ay taariikh ka hadlayaan waxay ahayd in ay taariikh ahaan u sheegaan dowladihii shisheye iyo Soomaalida ahaa ee u adeegayeey, ayna ka run sheegaan taariikhda xaqiiqda ah ee ay leeyihiin Cabdullaahi Yuusuf, Gen. Galaal Iyo Siilaanyo. Waxay kaloo ahayd in ay ka hadlaan raggii bixiyeey dhulkii Soomaalida ee “NFD”, ciddii qaybta weyna ku lahayd dilkii Madaxweynihii hore C/Rashiid Cali Sharmaake. Iyo eedaha Gen. Galaal Soomaalidu u haysato oo ah in uu intii lugu jiray daggaalkii 77 uu laayeey boqollaal saraakiil iyo sarakiil xigeen ahayd oo loo soo xulay in bilad-geesi iyo darajooyin la siiyo. Kuwaasi ma waxay ahaayeen Max’ed Siyaad Barre?
Marka dhan kasta laga eego Barnaamijka BBC-du samaysay kuma jiro hal wax oo wanaagsanaa oo Kacaankii qabtay, marka laga reebo Qoristii Afsoomaaliga oo ay dheheen waxaa qoray Muuse Galaal, halkii ay ahayd in sheegaan in uu qoray shire Jaamac Axmed (Juge); waxaana si lidasho ka muuqato loo yiri guddigii afka soomaaliga ayuu ku jiray Shire.
Sababta macquulka loogu egaysiiyeey taariikhdii daraawiishta intii ka danbaysayna looga beensheegayo aya ah in dadka loo muujiyo in run loo sheegayo si ay u dhagaystaan markaas kadibna marka la hello attention-ka dadka in ay u sheegaan waxaan oo kale. Arrintan oo kale ayaa waxaa wadaa dowladda Jabuuti.
Haddaba waxaan Soomaalida leeyahay waxa la dhibaataynayo ma ahan Max’ed Siyaad ee waa adinka. Sidaas daraateed adinka ayaa la rabaa in aad u jawaabtaan kuwa doonaya in ay idin wareeriyaan. Tan kale, waxaan hubaa in rag badan oo soomaaliyeed ay ceeb iyo waxaan soomaalid u fiicnayn u arkaan in ay u jawaaban laakiin Aniga oo wakiil ka ah Gabdhaha Soomaaliyeed in aan difaaco taariikhda halyeeyadii Soomaalida wax u qabtay, kuwo denbiileyaalka ah ee noolna waxaan u soo jeedinayaa in ay ummadda saamaxaad weydiistaan.
Khadro Osman
Khadro2000@hotmail.com
Taariikhda Soomaalida ee laga been-sheegayo: riix halkan
Faallo: Universal TV oo ah qolyo aan xiriir wada shaqeyn leenahay ayaan si gaar ah uga digi doonaa inaaney la mid noqon Qowleysatada BBC da oo xitaa Link gii aan ka sarnay website keena waqti hore, Waxaan rajeynayaa in Universal fahmaan ragga aan sumcadda laheyn inaaney ka warsan taariikh Soomaaliyeed khaas ahaan cabdullaahi Yuusuf oo ah mujrimka ugu weyn taariikhda ruux Soomaali sheegta, markey Universal noo soo direen Wareysigiisii dib ayaan ugu celinay anagoo muujineyno inaan axadkaas aan Diin iyo dadnimo toona wadaagin, ruux kasta oo wax garad Soomaalinimana ku dheehan tahay waa inuu mowqifkaas ka istaago, Mahad gaar ah walaasheen Khadro Osman oo ifisay falalka fawaaxishta ee BBC da odayada Qaa'imul wadanka ah oo qaarkood ku caasiyeen Halyeygii wax ka dhigay Waa maxamed Siyaad Barre (AUN). Cabdirisaaq cadde - Tifitiraha Ra'yiga dadweynaha ee MudugNet,
